Engelli kamu personeli olarak bayram tatilinde mesaiye yazılması hakkında şikayeti olduğu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında Kayseri Şehir Hastanesi bünyesinde ebe olarak görev yaptığı tarafına, "Kurban Bayramı 2025" tatilinde zorunlu mesai görevi verildiği, ancak, engelli kamu personeli olarak mevzuat gereği çalışma koşullarının özel durumu dikkate alınarak düzenlenmesi gerektiği, bayram ve resmi tatil dönemlerinde öncelikli olarak idari izinli sayılması veya isteğe bağlı olarak görev verilmesi gerektiği, buna rağmen tarafına herhangi bir tercih hakkı sunulmadan bayram mesaisine yazılmasının eşitlik ilkesine ve engelli kamu görevlilerinin korunmasına ilişkin mevzuata aykırı olduğu, bu uygulama nedeniyle mağduriyet yaşadığı sağlık durumu ve engel durumu nedeniyle mesaiye yazılmasının uygun olmadığı iddia ve ifade edilerek engelli memur olarak bayram tatilinde zorunlu olarak görevlendirilmesinin hukuka uygun olup
olmadığının incelenmesi, personellerin mağduriyet yaşamaması için karar verilmesi, konuyla ilgili bildirim yapılması talebi hakkında Kamu Denetçiliği Kurumunun (Ombudsmanlık) 22/04/2026 tarih ve 2026/6851-S.26.9536 sayılı kararında aşağıdaki açıklamalara yer verilmiştir.
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuran tarafından yapılan başvuru dilekçesinde özetle; Engelli kamu personeli olarak bayram tatilinde mesaiye yazılması hakkında şikayeti olduğu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında Kayseri Şehir Hastanesi bünyesinde ebe olarak görev yaptığı tarafına, "Kurban Bayramı 2025"
tatilinde zorunlu mesai görevi verildiği, ancak, engelli kamu personeli olarak mevzuat gereği çalışma koşullarının özel durumu dikkate alınarak düzenlenmesi gerektiği, bayram ve resmi tatil dönemlerinde öncelikli olarak idari izinli sayılması veya isteğe bağlı olarak görev verilmesi gerektiği, buna rağmen
tarafına herhangi bir tercih hakkı sunulmadan bayram mesaisine yazılmasının eşitlik ilkesine ve engelli kamu görevlilerinin korunmasına ilişkin mevzuata aykırı olduğu, bu uygulama nedeniyle mağduriyet yaşadığı sağlık durumu ve engel durumu nedeniyle mesaiye yazılmasının uygun olmadığı iddia ve ifade
edilerek engelli memur olarak bayram tatilinde zorunlu olarak görevlendirilmesinin hukuka uygun olup olmadığının incelenmesi, personellerin mağduriyet yaşamaması için karar verilmesi, konuyla ilgili bildirim yapılması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu'nun "Bilgi ve belge istenmesi" başlıklı 18'inci madde hükmü uyarınca Kayseri İl Sağlık Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
2.1. Kayseri İl Sağlık Müdürlüğünün 23.03.2026 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
Engelli çalışanların idari izinlerinin Başbakanlık Genelgesi (2002/58) doğrultusunda uygulandığı, bu minvalde olumsuz hava koşulları nedeniyle valiliklerce okulların tatil edilmesi halinde aynı bölgedeki kamu görevlisi, engelliler ve hamilelerin idari izinli sayıldığı,
2.2. Ayrıca, 10-16 Mayıs Engelliler Haftasının ilk günü ile 3 Aralık Dünya Engelliler Gününde, engellilere yönelik faaliyet gösteren konfederasyon, bağlı federasyon ve derneklerin kamu görevlisi olan yönetim kurulu üyeleri ile kamuda görev yapan tüm engellilerin idari izinli sayıldığı, resmi tatillerin tüm kamu personelini kapsamakta olduğu, mevzuatta resmi tatillerde engelli personele yönelik çalıştırılmama ile ilgili açık bir hüküm bulunmadığı,
2.3. Sağlık Bakanlığına bağlı kamu hastanelerinde 7 gün 24 saat esasına göre kesintisiz sağlık hizmeti sunulması nedeniyle personelin çalışma programlarının hizmetin sürekliliği gözetilerek planlandığı, engelli personelin çalışma programlarının da engel durumları ve mevzuat hükümleri dikkate alınarak eşitlik ve adalet ilkeleri çerçevesinde düzenlendiği,
2.4. Müdürlük bünyesinde 56 aktif çalışan personel bulunduğu, söz konusu personele branşlarına uygun şekilde engel durumları dikkate alınarak nöbet hizmetinden muaf olacak şekilde uygun birimlerde görevlendirildiği, engel oranı %41 ve üzeri olup, sağlık kurulu raporu ile belgelendiren personel 08.00-16.00 vardiyasında çalıştırıldığı, 2.5. Birimin çalışma planlarının idarenin onayı ile ayın ilk günlerinde resmi olarak duyurulduğu, birimde görevli personelin aylık çalışma programı hakkında bilgilendirildiği, herhangi bir itiraz olması halinde İdarece değerlendirme yapılarak işlem tesis edildiği, adı geçen personelin taraflarına iletilmiş resmi bir itirazı bulunmadığı ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5.2. "Günlük Çalışma Saatlerinin Tespiti" başlıklı 100'üncü maddesinde; "Günlük çalışmanın başlama ve bitme saatleri ile öğle dinlenme süresi, bölgelerin ve hizmetin özelliklerine göre merkezde Cumhurbaşkanınca, illerde valiler tarafından tespit olunur. Ancak engelliler için engel durumu, hizmet gerekleri, iklim ve ulaşım şartları göz önünde bulundurulmak suretiyle günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile öğle dinlenme süreleri merkezde üst yönetici, taşrada mülki amirlerce farklı belirlenebilir.
Memurların yürüttükleri hizmetin özelliklerine göre, bu madde uyarınca tespit edilen çalışma saat ve süreleri ile görev yerlerine bağlı olmaksızın çalışabilmeleri mümkündür. Bu hususa ilişkin usül ve esaslar, Cumhurbaşkanınca belirlenir.",
5.3. "Günün 24 Saatinde Devamlılık Gösteren Hizmetlerde Çalışma Saat ve Usulünün Tespiti" başlıklı 101'inci maddesinde; "Günün yirmi dört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet memurlarının çalışma saat ve şekilleri kurumlarınca düzenlenir. Ancak, kadın memurlara tabip raporunda
belirtilmesi halinde hamileliğin yirmi dördüncü haftasından önce ve her halde hamileliğin yirmi dördüncü haftasından itibaren ve doğumdan sonraki iki yıl süreyle gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez.
Engelli memurlara da isteği dışında gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez.",
6. 01.07.2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkındaki Kanun'un "Genel Esaslar" başlıklı 4'üncü maddesinde; "Bu Kanun kapsamında bulunan hizmetlerin yerine getirilmesinde a) Engellilerin insan onur ve haysiyetinin dokunulmazlığı temelinde, kendi seçimlerini yapma özgürlüğünü ve bağımsızlığını kapsayacak şekilde bireysel özerkliğine saygı gösterilmesi esastır. b) Engelliliğe dayalı ayrımcılık yapılamaz, ayrımcılıkla
mücadele engellilere yönelik politikaların temel esasıdır. c) Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır. d) Engellilerin bağımsız yaşayabilmeleri ve topluma tam ve etkin katılımları için erişilebilirliğin sağlanması esastır.",
6.1. "Ayrımcılık" başlıklı 4/A maddesinde; "Doğrudan ve dolaylı ayrımcılık dahil olmak üzere engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasaktır. Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır. Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.",
6.2. "Topluma Dahil Olma" başlıklı 4/B maddesinde; "Engellilerin toplumdan tecrit edilmeleri ve ayrı tutulmaları önlenir. Engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda bağımsız olarak toplum içinde yaşamaları esas olup, özel bir yaşama düzenine zorlanamazlar. Engellilerin topluma dahil olmaları ve toplum içinde yaşamaları amacıyla bireysel destek hizmetleri de dahil olmak üzere ihtiyaç duydukları toplum temelli destek hizmetlerine erişimleri sağlanır.",
6.3. "İstihdam" başlıklı 14'üncü maddesinde; "Engellilerin iş gücü piyasası ve çalışma ortamında sürdürülebilir istihdamı için kendi işini kurmaya rehberlik ve mesleki danışmanlık hizmetlerinin geliştirilmesi de dahil olmak üzere gerekli tedbirler alınır. İşe başvuru, alım, önerilen çalışma süreleri ve şartları ile istihdamın sürekliliği, kariyer gelişimi, sağlıklı ve güvenli çalışma koşulları dahil olmak üzere istihdama ilişkin hiçbir hususta engelliliğe dayalı ayrımcı uygulamalarda bulunulamaz. Çalışan engellilerin aleyhinde sonuç doğuracak şekilde, engelinden dolayı diğer kişilerden farklı muamelede bulunulamaz. Çalışan veya iş başvurusunda bulunan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik istihdam süreçlerindeki önlemlerin alınması ve engellilerin çalıştığı iş yerlerinde makul düzenlemelerin, bu konuda görev, yetki ve sorumluluğu bulunan kurum ve kuruluşlar ile işverenler tarafından yapılması zorunludur... ",
7. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu'nun "Kurumun Görevi" başlıklı 5'inci maddesinin birinci fıkrasında; "Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir." düzenlemelerine yer verilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
9. Başvuran tarafından özetle, engelli bir memur olduğu halde tarafına herhangi bir tercih hakkı sunulmadan bayram mesaisine yazılmasının eşitlik ilkesine ve engelli kamu görevlilerinin korunmasına ilişkin mevzuata aykırı olduğu, bu uygulama nedeniyle mağduriyet yaşadığı, sağlık durumu ve engel durumu nedeniyle mesaiye yazılmasının uygun olmadığı iddia ve ifade edilerek engelli memur olarak bayram tatilinde zorunlu olarak görevlendirilmesinin hukuka uygun olup olmadığının incelenmesi talep edilmektedir.
10. Türkiye'nin de taraf olduğu Birleşmiş Milletlerin Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme (EHİS) kapsamında süreç içinde toplumun bedensel ve zihinsel yönden güçsüz ve başkalarına bağımlı şekilde hayatını devam ettirebilen engelli bireyleri, hukukun öncelikli konusu olmakta ve özel olarak korunmaları
köklü değişiklere gidilerek anayasa ve yasalarda açıkça güvence altına alınmaktadır. Bu doğrultuda, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 5, 10, 41 ve 61'inci maddeleri ile 5378 sayılı Engelli Hakları Kanunu ve bu kanunların uygulanmasına dair yönetmeliklerde yer alan pek çok maddede "engelli hakları"
gözetilerek düzenlemeler yapılmıştır.
11. Anayasa'nın ilgili hükümleri doğrultusunda kabul edilen 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, engelli bireylerin temel hak ve özgürlüklerini güvence altına almayı amaçlamaktadır. Bu Kanun, özellikle engellilerin bağımsız bir yaşam sürebilmeleri ve toplumsal yaşama aktif şekilde katılabilmeleri için gerekli olan koşulların sağlanmasını devletin yükümlülükleri arasında saymaktadır. Engellilerin iş gücü piyasası ve çalışma ortamında sürdürülebilir istihdamının sağlanması hususunda ise hem mezkür Kanunda hem de 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda yükümlülükler sayılmaktadır. Günlük çalışma saatlerinin tespiti, gece vardiyası ve nöbeti gibi hususlar açıkça düzenlenmiştir. Engelli personel çalıştırma yükümlülüğü kapsamında farklı kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve yetki alanları içinde yürütülen politika ve uygulamalar da pek çok kişiye istihdam sağlanabilmektedir.
12. Nitekim engellilerin ekonomik statüsünü güçlendirmek amacı kapsamında, 2030 Engelsiz Vizyon ve Engelli Hakları Ulusal Eylem Planında; "Engelli bireylerin toplumsal yaşama katılabilmeleri diğer bireylerden farklı bazı destekleri ve düzenlemeleri de gerektirmektedir. Engellilerin ihtiyaç duydukları
desteklerin sağlanması, iş ortamlarında makul düzenlemelerin yapılması, sosyal yaşamda erişilebilirlik düzenlemelerinin gerçekleştirilmesini kapsayan bütüncül yaklaşım, engellilerin meslek edinme ve istihdamın tüm süreçlerine katılımlarının güçlendirilmesine imkan tanıyacaktır."1 Özellikle son yıllarda sağlıktan eğitime, istihdamdan siyasal katılıma, adalete erişimini destekleyecek toplum temelli hizmetlerin ilerletilmesi kapsamında yapılan çalışmaların başında engelli bireyleri ekonomik, sosyal ve kültürel hayatta tutabilmek gelmektedir. Ayrıca üst düzey politika belgesi olarak karşımıza planda engelliler için açık, bütünleştirici ve erişilebilir ortamlarda istihdam imkanlarının sağlanması, kimseyi geride bırakmayan kapsayıcı kalkınmanın asli araçlarından biri amaçlanmaktadır.
13. Son dönemlerde özellikle erişilebilirlik, makul uyarlama, açık ve bütünleyici/kapsayıcı vb. kavramlarla engellilere yönelik politika ve üst normlarda vizyonel bakış açısı sağlanmaya çalışıldığı görülmektedir. Bu doğrultuda engellilerin çalıştığı iş yerlerinde makul düzenlemeler yapılması hususu hem uluslararası hem de ulusal düzenlemelerde yer almaktadır. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun makul düzenleme yükümlülüğü kapsamında hazırlandığı raporunda, "Makul düzenlemeler hayata geçirilirken, bu düzenlemeleri talep eden engellilerle diyaloğa girilmesi gerekmektedir. Makul düzenlemelerin bazı durumlarda kolektif veya kamusal bir fayda oluşturması mümkündür; ancak bu düzenlemeler esas olarak başvuruda bulunan engellinin gereksinimlerini karşılamaya yöneliktir. Bu yönüyle makul düzenleme, sistematik sorunlara değil, engellilikten kaynaklanan bireysel gereksinimlere çözüm önerisi sunmakta ve ilgili kişi bakımından maddi eşitliğin sağlanmasını amaçlamaktadır."2 şeklinde ifade edilmektedir. Bu doğrultuda idarenin resmi tatillerin tüm kamu personelini kapsamakta olduğu, mevzuatta resmi tatillerde engelli personele yönelik çalıştırılmama ile ilgili açık bir hüküm bulunmadığı ifadesinin engellilere tanınan farklılaştırmanın ayrımcılık kapsamında değerlendirilemeyeceği, makul uyarlamanın sağlanmasının da idarenin yükümlülüğü kapsamında değerlendirilmesinde fayda görülmektedir.
14. 657 sayılı Devlet memurları Kanunu ile amirlerin, hizmet birimlerinde kanun ve diğer mevzuatla belirlenen görevleri zamanında ve eksiksiz olarak yapmak ve yaptırmak, maiyetindeki memurlarını yetiştirmek, hal ve hareketlerini takip ve kontrol etmek, maiyetindeki memurlara hakkaniyet ve eşitlik içinde davranmak sorumluluğu yüklenerek takdir yetkisini kullanırken hangi hususlara dikkat etmesi gerektiğine açıklık getirilmiştir. Aynı şekilde emrinde çalışan memurların ise kanun ve diğer mevzuatta belirtilen esaslara uymak ve amirler tarafından verilen görevleri yerine getirmek ve görevlerinin iyi ve doğru yürütülmesinden amirlerine karşı sorumluluklarına vurgu yapılmıştır.
15. Sağlık hizmetleri kesintisiz hizmet verilmesini gerektiren hizmetler kapsamındadır. Kamu hizmetinin sürekliliği ve etkin bir şekilde yürütülmesi esas olup, aksi durum hizmetin aksamamasını sağlamakla yükümlü idare açısından da sürdürülebilir olamamaktadır. İdareler çalışma barışı için çalışanlar arasındaki dengeyi korumak zorunda kalmaktadır. Bununla birlikte Kurumumuzca yapılan görüşmede görev yaptığı hastane bünyesinde kadroda yer alan ebe sayısı 432 olup, fiili kadro sayısı ise 342 olduğu bilgisi temin
edilmiştir. Bu noktada engelli bir ebe olan başvurana bayram tatilinde zorunlu mesai görevi verilmemesi hizmetin sürekliliğini ihlal etmeyeceği düşünülmektedir. İdarelerin karar alma süreçlerinde bazı durumlarda kanunun açıkça belirtiğini uygulama zorunluluğu bazı durumlarda ise bir karar alıp/almama veya kanunda öngörülen seçenekler arasında tercihte bulunma durumları ile karşı karşıya kalınabilmektedir.
Bu yetki seçimi esnasında İdareden yasal sınırlar içinde kalmak, kamu yararını ve hizmet gereklerini gözetmek, eşitlik ilkesine uygun hareket etmek ve kararlarını gerekçelendirmek yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu noktada İdarece mevzuatta açıkça yer verilen hükümlerde kolaylaştırma yapıldığının ve
idari izinlerin genelge kapsamında verildiğinin belirtildiği ancak, kurban bayramı tatili gibi tüm personelin idari izinli olduğu durumda engelli personele görev yazılmasının hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
16. Başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın sağlık çalışanı olması hasebiyle çalışan hizmetin niteliği gereği bayram tatillerinde görevlendirilebileceği, buna karşın görev yaptığı hastane bünyesinde kadroda yer alan ebe sayısı 432 olup, fiili kadro sayısı ise 342 olduğu dikkate alındığında engelli memur olarak bayram tatilinde zorunlu olarak görevlendirilmesi hususundaki başvurusunun engellilerin çalıştığı işyerlerinde makul
düzenlemelerin yapılması yükümlülüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, İdarenin hizmetin sürekliliğinin aksamayacağı durumlarda engelli personele idari izinli sayıldıkları bayram ve resmi tatil dönemlerinde isteğe bağlı olarak görev verilmesi hususlarında işlem tesis etmeye özen göstermesi gerektiği
kanaatiyle bahse konu görevlendirmelerde hakkaniyete uygun hareket edilmesi önerilmektedir.
VII. KARAR
-Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE,
-Sağlık hizmetinin sürekliliğinin olumsuz etkilenmeyeceği durumlarda, engelli personelin resmi ve dini bayram tatillerindeki mesailerinin planlanmasında isteklerine öncelik verilmesi hususunda işlem tesis edilmesine yönelik KAYSERİ İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
-6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu'nun 20'nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
-Kararın BAŞVURANA ve KAYSERİ İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.